Lachgas: wat het is en hoe het werkt

Laatst bijgewerkt: oktober 2026 · Leestijd ongeveer 4 minuten · Geschreven en gecontroleerd door het team van Lachgas Holland

Een gas met drie namen

Achter de bijnaam lachgas schuilt een eenvoudige verbinding: distikstofmonoxide, geschreven als N2O. Elk molecuul bestaat uit twee stikstofatomen en een enkel zuurstofatoom. Het gas is kleurloos, ruikt flauw zoetig en is iets zwaarder dan de lucht om ons heen. Zelf brandt het niet, maar bij hoge temperatuur geeft het zuurstof af en kan het een vuur juist versterken; daarom staat het bij gasleveranciers te boek als oxidator. Onder druk wordt N2O vloeibaar, en zo zit het ook in een tank: grotendeels als vloeistof, met een laag gas erboven. Wordt de kraan geopend, dan kookt de vloeistof en stroomt gas naar buiten, terwijl de tank en de kraan sterk afkoelen.

De naam dankt het gas aan het lichte, soms lacherige gevoel dat inademen kan oproepen. Dat is maar een klein stukje van wat N2O is. Chemici, artsen en koks kennen het vooral als een stabiel, goed houdbaar gas dat gemakkelijk in cilinders en patronen past en ook bij lage temperaturen zijn werk doet. Dat de stof tegelijk als roesmiddel wordt gebruikt, heeft haar in Nederland uiteindelijk in de Opiumwet doen belanden. Wie lachgas wil begrijpen, moet dus beide kanten kennen: de nuttige en de riskante.

Hoe lachgas werd ontdekt

De Britse natuuronderzoeker Joseph Priestley bereidde het gas in 1772 als eerste in zijn werkplaats, door stikstofoxide over vochtig ijzervijlsel te leiden. Hij gaf het een omslachtige naam en zag nog niet wat het met mensen deed. Dat ontdekte Humphry Davy rond 1799 in Bristol, toen hij het gas op zichzelf en op vrienden uitprobeerde en de uitbundige stemming en de pijnstilling beschreef. Bijna een halve eeuw later, in 1844, liet de Amerikaanse tandarts Horace Wells een kies trekken terwijl hij lachgas inademde. Vanaf dat moment groeide het uit tot een verdovingsmiddel dat tandartsen en later ziekenhuizen over de hele wereld gingen gebruiken. Een uitgebreider overzicht staat in de geschiedenis van lachgas.

Drie erkende toepassingen

In Nederland en in de rest van Europa heeft lachgas drie gebieden waar het een vaste plek heeft: de gezondheidszorg, de industrie en de voedingsbranche. Precies deze drie zijn in de Opiumwet uitgezonderd van het verbod. Een ziekenhuis gebruikt het als onderdeel van een zuurstofmengsel voor kortdurende pijnstilling; een verloskundige of ambulancemedewerker kan hetzelfde mengsel inzetten. Fabrikanten van halfgeleiders gebruiken het als procesgas, laboratoria als ijkgas en de motorsport als zuurstofleverancier voor extra vermogen. In de keuken is het onder het nummer E942 toegelaten als drijfgas voor slagroom en mousse. Telkens is de hoeveelheid afgepast en het doel duidelijk omschreven.

• Gezondheidszorg. Een mengsel met zuurstof voor pijnstilling bij bevallingen, kleine ingrepen en in de ambulance, toegediend door opgeleid personeel.
• Industrie en wetenschap. Procesgas bij chipproductie, referentiegas in meetapparatuur en oxidator in raketten en getunede motoren.
• Voeding. Drijfgas in slagroomspuiten en sifons, gereguleerd als levensmiddelenadditief met het nummer E942.

Wat er in het lichaam gebeurt

Lachgas wordt via de longen opgenomen en bereikt het brein in enkele seconden. Daar dempt het de activiteit van NMDA-receptoren, die betrokken zijn bij pijnbeleving en bewustzijn, en stimuleert het de aanmaak van lichaamseigen pijnstillende stoffen. De gebruiker merkt een warm, zwevend gevoel, tintelende ledematen, een echoënd gehoor en soms de neiging om te lachen. Het lichaam breekt N2O nauwelijks af; het verlaat via de adem weer het lichaam, en daardoor is de roes na een paar minuten voorbij. Die korte duur wekt de indruk dat er weinig gebeurt, maar in die minuten verdringt het gas de zuurstof die hersenen en hart nodig hebben.

Op langere termijn is het grootste probleem dat lachgas vitamine B12 onwerkzaam maakt. Dat gebeurt al bij één keer inademen, maar het lichaam herstelt zich dan snel. Bij frequent gebruik lukt dat herstel niet meer en kunnen tintelingen, doofheid in handen en voeten en problemen met lopen ontstaan. Hoe dat mechanisme werkt, leggen we uit in lachgas en vitamine B12. De directe gevaren, zoals flauwvallen en bevriezingsletsel door het koude gas, en wat je in zo’n geval doet, staan in bijwerkingen en eerste hulp.

Nederland en lachgas vandaag

Lang kon je lachgas in Nederland gewoon kopen als consumentenartikel; het viel onder de Warenwet. Door de sterke toename van recreatief gebruik en de bijbehorende meldingen van ziekenhuizen en gemeenten koos de regering voor een landelijk verbod. Sinds 1 januari 2023 staat N2O op lijst II van de Opiumwet. Bezit, verkoop, productie en vervoer voor recreatief gebruik zijn daarmee strafbaar; de medische, technische en voedingstoepassingen blijven toegestaan. De overheid licht de regeling toe op rijksoverheid.nl, en in is lachgas legaal in Nederland gaan we dieper op de wet in.

Dat lachgas nu onder de Opiumwet valt, zegt iets over de gezondheidsrisico’s, maar het gas heeft ook een milieukant: N2O is een krachtig broeikasgas dat lang in de atmosfeer blijft, waarover meer staat in lachgas en het milieu. Voor onafhankelijke informatie over effecten en risico’s kun je terecht bij drugsinfo.nl van het Trimbos-instituut.